شانزدهمین اجلاس سران عضو کشورهای
جنبش غیرمتعهد در شهریور ماه 1391 در تهران برگزار خواهد شد. این اجلاس
جایگاه ویژهای برای جمهوری اسلامی ایران در فضای بین الملل خواهد
داشت و توانایی ها و ظرفیتهای بالقوه ایران را به خوبی به جهانیان نشان
خواهد داد. در این نوشتار ابتدا جایگاه جنبش عدم تعهد و ظرفیت این جنبش
بررسی خواهد شد و سپس به نتایجی که این جنبش برای جمهوری اسلامی خواهد
داشت، اشاره خواهیم کرد.

روند شکلگیری جنبش عدم تعهد
جنبش عدم تعهد به عنوان یک جنبش بین المللی اثرگذار در دهه
50 میلادی و در تقابل با اندیشههای بلوک شرق و غرب مطرح شد. این جنبش از
همان ابتدای تشکیل به مثابه نشانه ای از پایان دوران استعمار، اعلام
مخالفت با پذیرش سلطه قدرت های بزرگ و تریبونی آزاد برای اعلام نظرات و
مواضع کشورهای جهان سوم و در حال توسعه بود.
اجلاسهای مختلفی در دهه 50 و 60 میلادی تشکیل شد که در
آنها اصول و اهداف جنبش عدم تعهد مورد بررسی و تصویب اعضاء قرار گرفت.
اجلاس کلمبو در 1954 اولین اجلاسی بود که در آن برای همگرایی در بین
کشورهای در حال توسعه تلاشهایی انجام گرفت. در جریان کنفرانس، مسائل
مختلفی چون محکومیت گسترش دامنه سلاح های اتمی و آزمایشات هسته ای،
محکومیت استعمار و امپریالیسم و برای اولین بار مسئله عدم پیوستگی به دو
بلوک شرق و غرب را در این گردهمایی مطرح شد. یک سال بعد در سال 1955 نخستین
اجلاس مشترک کشورهای آسیایی و آفریقایی در شهر باندوگ اندونزی تشکیل
گردید.
وقوع انقلاب اسلامی و عضویت ایران
در سپتامبر 1961 اولین اجلاس کشورهای موسوم به جنبش عدم
تعهد به منظور بررسی و تبادل نظر پیرامون برقراری صلح و امنیت بین المللی،
همکاری های بین المللی و بهبود وضعیت اقتصادی در بلگراد برگزار گردید و به
طور رسمی جنبش عدم تعهد اعلام وجود کرد.
ایران تا سال 1357 و به دلیل عضویت در پیمان سنتو و وابستگی
به جبهه آمریکا و غرب، نمی توانست به عضویت این جنبش درآید، اما با وقوع
انقلاب اسلامی و مطرح شدن شعار
"نه
شرقی نه غربی" توسط امام خمینی (ره)، نزدیکی این جنبش و انقلاب اسلامی هرچه
بیشتر نمایان شد و جمهوری اسلامی، در ششمین نشست سران جنبش عدم تعهد که در
سال 1358 و در هاوانا برگزار شد، به عضویت رسمی این جنبش درآمد.
قدرت غیرمتعهدها در عرصه بین الملل
تواناییها و ظرفیتهای فراوانی در جنبش عدم تعهد وجود دارد
که از بسیاری از آنها در عرصه بین الملل استفاده شده است که برخی از آنها
را ذکر میکنیم:
· این جنبش توانسته است، بسیاری از
کشورهای در حال توسعه را از بلوکهای مطرح قدرت در هر دوره دور نگه دارد و
از این طریق، بسیاری از درگیریهای سیاسی و نظامی را در فضای بینالمللی
کنترل کرده است.
· این جنبش در سازمان ملل –به خصوص در
مجمع عمومی- دارای نقش برجستهای است و در بسیاری موارد توانسته است از
آرمان ملتهای مظلوم دفاع کند و همیشه به عنوان یک اهرم فشار در سازمان ملل
و علیه ابرقدرتهای حاکم به شمار میرفته است.
· به دلیل عضویت 118 کشور در این
سازمان، میتوان این سازمان را پس از سازمان ملل، بزرگترین سازمان
بین المللی دانست؛ عضویت این تعداد دولت به این جنبش کمک میکند که در عرصه
روابط بینالملل سهم بسزایی در مدیریت بحران داشته باشد.
نمایی از کشورهای عضو جنبش عدم تعهد
شانزدهمین اجلاس در تهران
شانزدهمین نشست سران جنبش عدم تعهد در شهریورماه 1391در
تهران برگزار میشود. این اجلاس، بزرگترین همایش بین المللی طول تاریخ
جمهوری اسلامی است که 118 کشور عضو جنبش عدم تعهد و 18 کشور و 7 سازمان
بین المللی و منطقهای به عنوان ناظر در آن شرکت دارند. در این اجلاس که طی
6 روز برگزار خواهد شد، کارشناسان در روزهای 5 و 6 شهریورماه، وزاری خارجه
7 و 8 شهریورماه و سران عدم تعهد 9 و 10 شهریور گردهم میآیند. ایران در این اجلاس، ریاست را از مصر که در دوره قبلی به عنوان رئیس انتخاب شد، تحویل میگیرد؛ در واقع در این اجلاس محمد مرسی، ریاست را به احمدینژاد تحویل خواهد داد. در
این اجلاس، حدود 7 هزار نفر شرکت خواهند داشت و هزینه برگزاری این اجلاس،
توسط هئیتهای شرکتکننده پرداخت میشود و حتی جنبه ارزآوری نیز برای کشور
خواهد داشت.2برای برگزاری این اجلاس، 200 خودروی تشریفات از طریق یکی از کشورهای همسایه خریداری شده است.

نتایج این اجلاس برای جمهوری اسلامی ایران
1.با برگزاری این اجلاس در تهران، یکی از بزرگترین حربههای
غرب برای تبلیغات رسانهای علیه جمهوری اسلامی ایران تاحد زیادی خنثی
خواهد شد. برگزاری این اجلاس، در فضای بین المللی نشاندهنده قدرت دیپلماتیک و اثرگذار ایران است و میتواند قدرت جمهوری اسلامی در عرصه حل و فصل و مدیریت فضای بین الملل را به نمایش بگذارد.
2.انقلابهایی که طی حدود یک سال و نیم گذشته در خاورمیانه
به وجود آمده است، یکی از نقاط عطف تاریخی از لحاظ توجه به الگوی جمهوری
اسلامی و مردم سالاری اسلامی میباشد. در اجلاس تهران اکثر کشورهای منطقه
حضور دارند و این حضور حداکثری میتواند برای جمهوری اسلامی، زمینه سازی بیشتری برای مدیریت تحولات منطقه فراهم کند.
3.حضور حدود 140 کشور در اجلاس تهران، یک فرصت مناسب برای
ایران است که بتواند در زمینههای مختلف اقتصادی، فرهنگی و سیاسی به
برقراری رابطه با این کشورها بپردازد و از این طریق، برخی از مشکلات ناشی از تحریم از سوی شورای امنیت و آمریکا را بیاثر سازد.
4.با تصویب پیشنهاد کشورمان جمهوری اسلامی ایران علاوه بر
ریاست سه ساله بر جنبش عدم تعهد سال های 1391 تا 1394 از هم اینک به مدت 9
سال عضو تروئیکای جنبش عدم تعهد می باشد. تروئیکای جنبش عدم تعهد متشکل از
روسای سابق، کنونی و آتی جنبش از اهمیت بسیاری در پیشبرد تصمیمات و مواضع
جنبش در عرصه بین المللی برخوردار است. حضور جمهوری اسلامی ایران در تروئیکای جنبش
فرصتهای مناسبی را برای ارتقای نقش کشورمان برای پیشبرد اهداف و مواضع
اصولی جنبش عدم تعهد فراهم میکند و باعث تقویت سیاست خارجی جمهوری اسلامی
ایران در عرصه بین المللی خواهد شد.
5.کشورهای غربی در ابتدا
فشارهای سنگینی را بر جمهوری اسلامی ایران در شورای حکام آژانس انرژی اتمی
وارد نمودند و با فضاسازی منفی و مغرضانه و سیاسی کردن پرونده هسته ای
کشورمان این موضوع را به شورای امنیت ارجاع دادند
.
وزارت امور خارجه فعالیت گسترده ای در جلب حمایت جنبش عدم تعهد از برنامه
صلح آمیز هسته ای کشورمان آغاز نمود که نتایج مثبتی به همراه داشت.
بیانیه تروئیکای جنبش عدم تعهد، بیانیه های متعدد گروه عدم تعهد در آژانس
بین المللی انرژی اتمی، بیانیه اجلاس وزرای خارجه دفتر هماهنگی جنبش در
پوتراجایای مالزی در سال 1385، بیانیه چهاردهمین اجلاس سران جنبش عدم تعهد
در هاوانا در سال 1385، هم چنین بیانیه پانزدهمین اجلاس وزرای خارجه جنبش
عدم تعهد در تهران در سال 1387 در حمایت از برنامه هسته یی کشورمان از
جمله نتایج مثبت اقدامات وزارت امور خارجه بوده است.
6.بیانیه پایانی اجلاس سران
عدم تعهد هرچند جزء بیانیههای الزامآور بین المللی تلقی نمیشود، اما جزء
مهم ترین بیانیههای بین المللی است و جمهوری اسلامی ایران با توجه به
میزبانی و قدرت دیپلماتیک خود، میتواند از ظرفیت این بیانیه استفاده کند.